Ortadoğu, bir kez daha büyük bir savaşa ramak kala geri adım attı. İran ve İsrail arasında 12 gün süren çatışmalar, beklenmedik bir şekilde ABD Başkanı Donald Trump’ın arabuluculuğuyla sona erdi. Şimdi tüm dünyanın aklındaki soru: Bu ateşkes kalıcı bir barışa kapı aralayabilir mi?
Ateşkes Nasıl Başladı, Kim Ne Zaman Durdurdu?
Trump’ın açıkladığı plana göre İran sabah saatlerinde ateşkese uyma sözü verdi, İsrail ise 12 saat sonra aynı taahhütte bulundu. 24 saatlik süreç sonunda ateşkesin yürürlüğe girdiği açıklandı. Ancak diplomatik söylemler kadar sahadaki hamleler de belirleyiciydi.
İran, Katar’daki ABD üssüne yönelik sembolik bir füze saldırısıyla operasyonu kendi açısından “onurlu” biçimde sonlandırdı. İsrail ise sessizliğini korurken, Beyaz Saray açıklamaları Netanyahu’nun Trump koordinasyonunda bu süreci kabul ettiğini ortaya koydu.
Geri Adımın Perde Arkası: İran ve İsrail Neden Durdu?
İran cephesinde, ABD’nin nükleer tesislere yönelik saldırılarının askeri kapasite üzerindeki yıkıcı etkisi, daha fazla çatışmadan kaçınma kararında etkili oldu. İran Dışişleri yetkilileri, açıkça misilleme niyetlerinin olmadığını belirtti.
İsrail tarafı ise operasyonel hedeflerin başarıyla tamamlandığını duyurdu. Ancak bu başarının arkasında Trump’ın siyasi ve askeri desteği olmadan daha ileriye gidilemeyeceği gerçeği vardı.
Trump’ın Hamlesi: Diplomasi mi, Piyasa Oyunu mu?
Bu sürecin merkezindeki isim elbette Donald Trump. Ancak onun ateşkesi sağlamadaki motivasyonu sorgulanıyor: Barışa katkı mı yoksa piyasa kontrolü mü?
Trump, artan petrol fiyatlarını düşürmek ve finansal piyasaları istikrara kavuşturmak için devreye girdi. Nitekim, ateşkes açıklamalarının ardından Brent petrol %5 geriledi, altın fiyatları düştü, S&P 500 vadeli kontratları yükseldi.
Bu tablo, Trump’ın “enerji ucuz, borsa yüksek” stratejisinin çalıştığını gösteriyor. Ancak bu yöntem yeni değil: Önce gerginliği tırmandırıp, sonra çözüm sağlayarak piyasaları yönlendirmek, Trump’ın sıkça başvurduğu bir siyasi manevra.
Ateşkes Gerçek Bir Dönüm Noktası mı?
Her ne kadar ateşkes sağlanmış olsa da pek çok soru hâlâ yanıtsız:
-
İran’ın uranyum stokları ne durumda?
-
ABD’nin saldırılarının rejime verdiği gerçek zarar ne kadar?
-
İran bu askeri ve ekonomik yükü ne kadar taşıyabilir?
En önemlisi: Bu ateşkes sadece geçici bir duraksama mı, yoksa sürdürülebilir bir barışın başlangıcı mı?
Trump’ın “bir daha İran ve İsrail birbirine saldırmayacak” açıklaması oldukça iddialı. Çünkü iki ülke arasındaki gerilim, sadece son haftalara değil, onlarca yıla dayanan derin düşmanlığa dayanıyor. Üstelik Gazze gibi hâlâ çatışma potansiyeli yüksek bölgeler de çözümden uzak.
Ekonomik Dengeler ve Piyasaya Etkisi: Enflasyon Baskısı Hafifliyor mu?
Ateşkesin, global ekonomide bazı rahatlama sinyalleri verdiği söylenebilir. Düşen petrol fiyatları:
-
ABD Merkez Bankası’nın (Fed) temmuzda olası bir faiz indirimi için elini güçlendirebilir.
-
Aynı şekilde, son toplantıda faizleri sabit tutan TCMB’nin de temmuzda indirime gitme ihtimalini gündeme taşıyor.
Türkiye’de ise Borsa İstanbul’da bankacılık, GYO ve havacılık hisseleri öncülüğünde yükseliş trendi hakim.
Sonuç: Barış Hâlâ Zor, Ama İmkânsız Değil
İran geri adım attı çünkü gücünün sınırını gördü. İsrail durdu çünkü destek olmadan ilerleyemeyeceğini fark etti. Trump müdahale etti çünkü uzayan savaşın ekonomi planlarına zarar vereceğini biliyordu.
Ateşkesin uzun ömürlü olup olmayacağı hâlâ belirsiz. Ama bu süreç, her iki tarafın da askeri, siyasi ve ekonomik sınırlarını test ettiği kısa ama yıkıcı bir deneyim olarak kayıtlara geçti.
