Ortadoğu’da yükselen jeopolitik gerilim, sadece askeri boyutlarıyla değil, küresel ekonomideki kırılgan yapılarla birlikte değerlendirilmek zorunda.
Borsa İstanbul’da Sert Sarsıntı: Kazanımlar Silindi
Jeopolitik tansiyonun artmasıyla birlikte BIST 100 endeksi gün içinde %4,5’i aşan kayıplar yaşadı. Son haftalarda faiz indirimi beklentisiyle değer kazanan endeks, bu kazanımların büyük kısmını geri verdi.
Benzer kayıplar dünya genelindeki diğer borsalarda da gözlemleniyor.
Sadece Güvenlik Krizi Değil, Para Politikası Krizi de
İsrail’in İran’a düzenlediği saldırı yalnızca bir güvenlik riski değil; aynı zamanda merkez bankalarının manevra alanlarını daraltabilecek yeni bir risk kümesinin kapısını araladı.
Ham petrol fiyatları bu gelişmenin ardından %10’un üzerinde yükselerek son üç yılın en sert sıçramasını yaşadı. Bu yükseliş, Rusya borsasını enerji hisseleri öncülüğünde pozitif ayrıştırdı.
Petrol Sadece Enerji Değil, Ekonominin Nabzı
İran gibi büyük bir ihracatçının sistemin dışına itilmesi arz kaynaklı bir şok anlamına geliyor. Ve bugünün küresel enerji yapısı bu tür şoklara karşı oldukça kırılgan. Zira petrol, yalnızca bir emtia değil; üretimden lojistiğe kadar birçok sektörün maliyet zincirinde belirleyici rol oynuyor.
Petrol fiyatlarındaki bu ani sıçrama, gıda fiyatlarından sanayi üretimine kadar birçok kalemde maliyet baskısı yaratabilir.
Enflasyon Cephesinde Yeni Tehlike: İyimserlik Tehlikeye Girdi
ABD’de mayıs enflasyonunun beklenti altı gelmesiyle birlikte iyimser hava güç kazanmıştı. Ancak petrol fiyatlarındaki bu artış, enflasyondaki düşüş beklentilerini tersine çevirebilir.
Üstelik sadece enerji değil; ABD’nin çelik bazlı ürünlere %50 gümrük vergisi uygulama kararı da enflasyonu içeriden besleyecek yeni bir kanal olarak öne çıkıyor. Enflasyon ve durgunluğun bir arada yaşandığı stagflasyon senaryosu yeniden masada.
Merkez Bankaları Sıkışıyor: TCMB’nin İndirimi Askıya mı Alınacak?
Birçok merkez bankası, petrol fiyatlarındaki düşüşle birlikte enflasyon hedeflerini aşağı yönlü revize etmişti. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da yıl sonu için %24 hedefini korumuştu.
Ancak son gelişmeler, bu tabloyu değiştirebilir. Petrol fiyatlarındaki yükselişin kalıcı olması durumunda, TCMB faiz indirimlerini ertelemek zorunda kalabilir. Hatta gerekirse faiz artışına gitme olasılığı da konuşulmaya başlandı. Borsa İstanbul’un küresel piyasalara göre daha sert düşmesinin nedenlerinden biri de bu beklenti.
Küresel Panoramada Endişe Hakim
ABD vadelileri, Avrupa ve Asya piyasaları gün boyunca negatif bölgede kaldı. Ortadoğu borsaları ise cuma günü işlem görmediğinden, bölgesel fiyatlamalar henüz netleşmedi.
Geçici Dalga mı, Kalıcı Hasar mı?
Asıl belirleyici unsur, savaşın ne kadar süreceği değil. Petrol fiyatlarının nerede denge bulacağı, gümrük vergilerinin geçici mi kalıcı mı olacağı ve merkez bankalarının bu yeni tabloya ne ölçüde esnek yanıt verebileceği belirleyici olacak.
